Filosofen in Martialis’ epigrammen: Chaeremon (1)

Stoicism Cartoons and Comics - funny pictures from CartoonStock

In het onderstaande epigram moet een zekere Chaeremon harde kritiek incasseren. Chaeremon is een stoïcijnse filosoof. Het zou kunnen dat het hier gaat om de zoon van Leonidas, één van de gezanten die door de Alexandrijnen in 41 n.Chr. naar keizer Claudius gestuurd werd.

Vóór Seneca leraar van keizer Nero werd, heeft Chaeremon zich van die taak gekweten.

Chaeremon is een praatjesmaker, die prat gaat op zijn doodsverachting. Martialis is niet onder de indruk. Chaeremon is extreem arm en ziet daarom in de dood een oplossing voor zijn doffe ellende. De kritiek van Martialis is tweevoudig: enerzijds maakt hij de bedenking dat Chaeremon niet zo minnetjes over het leven zou doen, als hij rijkelijker door het lot was bedeeld. Nu heeft hij niet veel te verliezen. Hij zou wel anders piepen, als hij in luxe leefde samen met een jonge en gewillige minnaar, redeneert Martialis. Anderzijds zou een échte stoïcijn de benarde omstandigheden dapper verdragen en geen vroegtijdige dood nastreven. Chaeremon is een lafbek en niet de held die hij beweert te zijn.

Epigram 11.56

De dood, Chaeremon, zit jij honderduit te prijzen.
Je klinkt als een van die dappere, stoïcijnse wijzen.
Wil je dat ik vol bewondering voor je op de knieën val,
jij die leeft in een onverwarmde stal?
Van je kruik is het handvat afgebroken,
wandluizen zitten je voortdurend in je veldbed te bestoken,
diezelfde korte toga draag je dag en nacht,
dat armtierig tapijtje is niet meteen iets wat de ellende verzacht.
Wauw, wat ben jij een bewonderenswaardige man!
Jij, die zelfs zonder stro, grof brood of flutjeswijn kan! (1)
Maar wat met kussens die met zachte lamswol opgevuld zijn?
Zetels die met purperen stof overtrokken zijn?
Een knaap die de gasten doet smachten naar zijn rozerode lippen.
Hij wacht op jou, je hoeft slechts met de vingers te knippen.
Dan zou je Nestor wel dríe keer willen overleven!
Élke seconde zou je dan ten volle willen beleven!
Gemakzucht is het om in armoede naar de dood te snakken.
Een gebrek aan dapperheid om vroegtijdig naar de onderwereld af te zakken.

Noot bij de tekst:

(1) In het Latijn staat er ‘nigro pane’, letterlijk ‘zwart brood’. Daar wordt grof brood mee bedoeld. Witbrood was voor de rijke Romeinen. Men geloofde dat gezeefd meel sneller en gemakkelijker verteerde. Het was ook gemakkelijker om te kauwen, wat vóór de opkomst van de moderne tandheelkunde niet onbelangrijk was. De smaak van witbrood was ook zoeter omdat er minder vliesjes in zaten en het brood zelf was luchtiger. Uit de kleur van het brood kon je dus de sociale stand van een Romein achterhalen. In zijn vijfde satire verwijst Iuvenalis hiernaar: (v. 70-1) sed tener et niueus mollique siligine fictus/ seruatur domino (‘Het zachte, van fijn tarwemeel geknede/ sneeuwwitte brood is voor de gastheer zelf.’ vert. D’Hane-Scheltema). [bron: Michael Pollan, Een pleidooi voor echt koken. Thuiskomen in de keuken (2013)]

Verder lezen? Op deze website vind je verschillende vertalingen in het Engels.

Post Tagged with , , ,

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *